Blog

LIPUS bij (stress)fracturen

Wanneer zet je het in?

Een fervent hardloper meldt zich bij je praktijk met aanhoudende lokale pijn ter hoogte van het scheenbeen. Tijdens de anamnese groeit bij jou het vermoeden dat er sprake is van een stressfractuur. Je patiënt verwachtte het even rustig aan te moeten doen, maar krijgt plotseling een heel ander advies: direct stoppen met trainen en de belasting drastisch verminderen. Zijn eerste vraag is logisch en direct: “Wanneer kan ik weer opbouwen, en hoe pakken we dat verstandig aan?”

In het kort

LIPUS, Low-Intensity Pulsed Ultrasound, is een vorm van therapeutisch ultrageluid met lage intensiteit. Bij stressfracturen is LIPUS nooit een vervanging voor load management, rust of geleidelijke opbouw. Het kan wel een aanvullende optie zijn voor patiënten bij wie het botherstel extra ondersteuning vraagt, bijvoorbeeld wanneer er risicofactoren zijn voor vertraagd herstel.

Wat is een stressfractuur?

Een stressfractuur ontstaat door overbelasting van het bot. Soms kan deze overbelasting het botmetabolisme ontregelen, wat leidt tot een afname van de botkwaliteit. Als de cortex daarbij onderbroken raakt, is er sprake van een stressfractuur.[i] Stressfracturen ontwikkelen zich vrijwel nooit tot volledige breuken, omdat de patiënt vanwege de pijn meestal al eerder stopt met zijn activiteiten [1].

Hoe herken je een stressfractuur?

Een stressfractuur begint vaak met een lichte, zeurende pijn aan het einde van een inspanningsperiode, die bij rust verdwijnt. De pijn komt steeds sneller op en blijft uiteindelijk zelfs in rust aanwezig. Heel herkenbaar is dat je patiënt de pijn met één vinger kan aanwijzen, waar andere overbelastingsblessures een uitgebreider en diffuser pijngebied kennen.

Waar komen stressfracturen vaak voor?

Stressfracturen komen vooral voor in gewrichten in de onderste extremiteit die veel gewicht dragen, zoals de voet, het onderbeen of het bekken. Het distale derde deel van het scheenbeen of de tibia wordt het vaakst aangetast, en je ziet vaak gemengde verschijningsvormen waarbij periostitis of compartimentsyndroom betrokken is.

Welke patiënten lopen meer risico op stressfracturen?

Vooral sporters die hun onderste ledematen blootstellen aan hoge niveaus van herhaalde belasting lopen een bijzonder risico op stressfracturen. Denk daarbij aan hardlopers, voetballers, dansers en turners. Daarnaast geldt er ook een hoger risico voor sporters die plots hun trainingsbelasting plotseling verhogen, of voor beginners of recreatieve sporters die ineens meer gaan doen dan hun lichaam gewend is.

Fysiotherapeutische behandeling van stressfracturen

Vanwege de kenmerkende symptomen wordt een stressfractuur vaak al tijdens de anamnese vermoed. Is het beeld onduidelijk en wil je toch graag uitsluitsel, dan kan je je patiënt doorverwijzen voor beeldvormend onderzoek. Belangrijk om te weten: een arts zal wellicht niet kiezen voor een röntgenfoto, omdat die de eerste drie weken nog negatief zijn. Een MRI-scan of botscan kan een stressfractuur echter wel in een vroeg stadium opsporen.

Behandeling van een stressfractuur door de fysiotherapeut

Jouw kracht als (sport)fysiotherapeut ligt in het zorgvuldig begeleiden van de trainingsbelasting, het herstel en het zelfvertrouwen. Onderzoek wijst uit dat het voor je patiënt het beste is om de sportactiviteit met hoge belasting vijf tot acht weken volledig te staken. Uiteraard mag je patiënt wel zijn of haar cardiovasculaire conditie op peil houden. Dit kan, afhankelijk van de mate van pijn, door middel van activiteiten met lage belasting, zoals zwemmen, fietsen of fitnessoefeningen zonder schokbelasting. Zodra je patiënt in het dagelijks leven geen klachten meer ervaart, mag hij of zij de sportactiviteit geleidelijk hervatten.⁽¹⁾

Een aanvullende fysiotherapeutische optie bij de behandeling van stressfracturen

Naast load management is er een interessante aanvullende optie die kan worden ingezet wanneer botgenezing net dat beetje extra aandacht vraagt: Low-Intensity Pulsed Ultrasound, ofwel LIPUS. Maar voordat we dieper ingaan op de toepassing ervan: wat is LIPUS precies?

Wat is LIPUS en wanneer gebruik je het?

LIPUS is een vorm van therapeutisch ultrageluid waarbij gebruik wordt gemaakt van lage intensiteit en gepulseerde toediening. Volgens het National Institute for Health and Care Excellence in het Verenigd Koninkrijk (NICE) is het doel om micro-mechanische stress op botweefsel uit te oefenen om de botgenezing te stimuleren. De techniek is vergelijkbaar met therapeutisch ultrageluid, maar heeft een specifiek biologisch doel in plaats van weefseltherapie.

Om LIPUS in een klinische context beter te begrijpen, spraken we met biomedisch ingenieur Vasilis Protopappas. Tijdens zijn promotieonderzoek (2000–2004) leverde hij een bijdrage aan een groot Europees onderzoeksproject naar het gebruik van LIPUS bij (stress)fracturen [2].

Voor welke patiënten met door stressfracturen kan LIPUS zinvol zijn?

Volgens Vasilis Protopappas genezen de meeste fracturen binnen drie maanden, maar bij 5 procent van de patiënten treedt vertraagde genezing (delayed union) of uitblijvende genezing (non-union) op.

Factoren die bijdragen aan vertraagde genezing of uitblijvende genezing van fracturen:

Hoge leeftijd
Roken
Obesitas
Stofwisselingsziekten
Slechte doorbloeding
Mechanische instabiliteit

Deze patiënten kunnen daarom wel wat extra hulp gebruiken, bijvoorbeeld in de vorm van LIPUS.

Vasilis: “In deze gevallen is LIPUS de best onderzochte interventie [3] en tevens de voorkeursoptie om het risico op vertraagde genezing of uitblijvende genezing bij hoogrisicopatiënten te minimaliseren.” Het is dus zeker het proberen waard.

De rol van de fysiotherapeut in het herstelproces bij stressfracturen

LIPUS is een krachtige behandelmethode die in elke fase van het herstelproces kan worden ingezet. Vasilis: “De fysiotherapeut speelt een sleutelrol in het vroegtijdig herkennen van hoogrisico patiënten en bij het selecteren van geschikte interventies die het herstelproces ondersteunen. Als evidence-based behandelmethode kan LIPUS hierin een aanvullende rol spelen.”

Maar voor welke patiënten zou je ervoor kiezen om de behandeling aan te vullen met LIPUS? Vasilis legt uit: “Een fysiotherapeut kan LIPUS proactief inzetten bij risicopatiënten om het risico op complicaties tijdens de botgenezing te minimaliseren. Daarnaast kan LIPUS ook helpen bij (stress)fracturen die normaal genezen, door de hersteltijd positief te beïnvloeden. Ten slotte kan het worden gebruikt als laatste redmiddel voordat wordt besloten tot een operatie bij een patiënt met complicaties.” Er is solide wetenschappelijk bewijs om dit te ondersteunen, zoals een recent overzicht door Palanisamy et al. (2022)[4]. Dit overzicht toonde aan dat er een “[bewezen versnelling] van de botvorming is bij verse fracturen, vertraagde botgenezing, non-unions en distractie-osteogenese” . En de studie beveelt LIPUS-behandeling aan “als een veilige therapie in vergelijking met bestaande fractuurbehandelingen”.

LIPUS in je klinisch redeneringsproces

Heb je patiënten met bot-gerelateerde klachten waarbij het herstel traag verloopt? Zoek je nieuwe behandelingsopties voor patiënten met (stress)fracturen? LIPUS zou wel eens de aanvullende behandeling kunnen zijn waarnaar je op zoek bent. Vasilis: „Houd er wel rekening mee dat LIPUS een aanvulling is op je therapie en geen vervanging voor het proces van immobilisatie, gepaste belasting en geleidelijke opbouw. Zorg ervoor dat je de dosering altijd afstemt op je patiënt en zijn of haar individuele kenmerken (bijv. leeftijd en comorbiditeiten). En, last but not least, manage de verwachtingen van je patiënt.”

Geef LIPUS dus vooral een plek in je klinische redeneringsproces. Vraag jezelf af of deze ondersteuning zinvol is en hoe deze past binnen het algehele herstelplan. De waarde van deze laagdrempelige en pijnloze toepassing ligt dan ook niet in grootse beloften, maar in het zorgvuldig afwegen van de juiste patiënt, de juiste fase en het juiste behandeldoel [5].

De waarde van LIPUS ligt niet in grootse beloften, maar in het zorgvuldig afwegen van de juiste patiënt, de juiste fase en het juiste behandeldoel.

Ultrageluid weer in je fysiotherapiepraktijk

Wil je ultrageluid weer een plek geven in je praktijk? Dan helpt het als de technologie eenvoudig, betrouwbaar en praktisch in het gebruik is, net zoals de Ultrasound compact van Gymna.

De Ultrasound compact heeft eigenschappen die goed aansluiten bij de moderne praktijk:

Een compact ontwerp dat past bij een tijd waarin ruimte schaars is
Eenvoudig in gebruik dankzij de intuïtieve en overzichtelijke interface op een 7-inch touchscreen
Het DynamUS-waarschuwingssysteem, dat oranje oplicht als je de behandelkop te snel of te langzaam beweegt
De mogelijkheid om gepersonaliseerde protocollen op te slaan, waardoor je tijd bespaart op administratieve taken
Een oplaadbare batterij voor flexibel gebruik van ultrageluid, zelfs wanneer je niet direct naast een stopcontact werkt

Wil je weten of de Ultrasound compact geschikt is voor jouw fysiotherapiepraktijk? Vraag een demo aan en ontdek hoe je therapeutisch ultrageluid eenvoudig in je dagelijkse praktijk kan integreren.

[i] Hartgens, F., Hoogeveen, A. R., & Brink, P. R. (2008). Sporters met inspanningsgerelateerde pijn aan de binnenkant van het onderbeen. Nederlands tijdschrift voor geneeskunde, 152(33), 1839–1843.

² Malizos KN, Papachristos AA, Protopappas VC, Fotiadis DI. Transosseuze toepassing van laagintensieve ultrageluid ter bevordering en monitoring van het fractuurgenezingsproces in een osteotomiemodel bij schapen. Bone. april 2006;38(4):530-9. doi: 10.1016/j.bone.2005.10.012. Epub 20 december 2005. PMID: 16361120.

³ Malizos KN, Hantes ME, Protopappas V, Papachristos A. Gepulseerde ultrageluid met lage intensiteit voor botgenezing: een overzicht. Injury. april 2006;37 Suppl 1:S56-62. doi: 10.1016/j.injury.2006.02.037. Online gepubliceerd op 3 april 2006. PMID: 16581076.

⁴ Palanisamy P, Alam M, Li S, Chow SKH, Zheng YP. Stimulatie met gepulseerde ultrageluidsstraling met lage intensiteit voor de genezing van botbreuken: een overzicht. J Ultrasound Med. maart 2022;41(3):547-563. doi: 10.1002/jum.15738. Online gepubliceerd op 5 mei 2021. PMID: 33949710; PMCID: PMC9290611.

⁵ Li L, Yang L, Yang Y, Zhu J, Shi R, Deng Q, Wang J, Sun F. Evaluatie van de werkzaamheid van fysische behandelingsmodaliteiten bij patiënten met fracturen: een systematisch overzicht en netwerkmeta-analyse. Front Med (Lausanne). 29 oktober 2025;12:1646903. doi: 10.3389/fmed.2025.1646903. PMID: 41244766; PMCID: PMC12614468.